Paleolitik-Kalkolitik Çağda Malatya

29.7.2016 16:47:00

Çağlardan beri Malatya şehri, hangi isimle anılırsa anılsın, doğuyu-batıya, kuzeyi-güneye bağlayan yolların kavşak noktasındadır. Urartular döneminden bu yana Van’dan gelen yol Muş- Varto – Karlıova –Bingöl –Karakoçan-Palu üzerinden Harput’a ulaşır. Kömürhan’dan Fırat’ı geçerek Malatya’ya varır. Güneyden ise Halep’ten Malatya’ya, buradan da Hekimhan- Sivas üzerinden Samsun’a çıkar. Bu yol, Samsun’dan Gemi İle İstanbul’a kavuşan tarihi İpek Yolu’dur. Malatya’dan batıya giden yol ise Elbistan - Konya istikametiyle İzmir’e ulaşır. Sivas’tan doğuya Erzurum’a oradan da kuzeyde Kafkasya’ya uzanır. Güneydoğu’da ise Diyarbakır üzerinden Mezopotamya’ya açılan önemli bir yol daha vardır. Bütün bu güzergâhlardan gelenlerin buluşma noktası Malatya’dır. Bundan dolayı Malatya çağlar boyunca önemli bir merkez olmuştur.

Bu yollar Akad İmparatoru Sargon zamanından beri kullanılıyordu. Hititler, zamanındada işlemekte olan bu yoldan Hitit Krallarının geçerek Anadolu üzerindeki devletlerle savaştığı bilinmektedir. Hitit Kralı Şuppilliliuma‘nın bu yoldan geçerek Aşağı Fırat boylarına indiği, dolayısı ile Eski Malatya civarında Fırat nehrini geçtiği kaynaklarca belgelenmektedir. Bu yolun Kayseri_ Kültepe’den başlayarak, Gürün -Darende-Eskimalatya- Samsat üzerinde Urfa’ya vardığı buradan da ikiye ayrılarak Kargamış ve Halep’e diğer yolunda Nusaybin üzerinden doğuya Asur ve Babil’e gittiği tahmin edilmektedir. Mezopotamya ile Anadolu arasındaki ticaret ve kültür alış verişinin bu yol üzerinden yapılması, Eski Malatya’nın tarihi ve kültürel önemini arttırmıştır.

Antik çağda kullanılan yolların yanında, Roma döneminde ticaret ve sınırların korunması amacıyla yeni yol yapımına geçilmiştir. Eski Malatya’nın büyük bir askeri merkez olması sebebiyle Romalılar, askeri ve ticari amaçla kullanılan yollarını Eski Malatya’dan geçirmişlerdir. Bu durumu, yol kenarlarına dikilen Mil taşları doğrulamaktadır.

Bizans imparatorluğu da Roma yollarını aynı amaçla kullanmıştır. Araplar Bizans topraklarına yaptıkları akınlardan sonra geri çekilirken Kommagene ile Malatya arasındaki geçitten faydalanmışlardır. Türkler ise Fırat Nehrinin Eski Malatya yakınlarında aşarak Orta Anadolu’ya ulaşmışlardır.

Coğrafi konum itibariyle doğal yollar üzerinde olan Malatya ön tarihinin paleolitik çağa kadar indiği Ansır (Buzluk) ve İnderesi mevkiinde bulunan mağaralardan anlaşılmıştır. 1979 yılında başlayan Karakaya Baraj Gölü kurtarma kazıları kapsamındaki İzollu mevkii Cafer Höyükte yapılan kazılarda, o yöre insanın paleolitik mağaralardan çıkıp ilk defa ovada tarım ve hayvancılıkla uğraştıkları, yerleşik köy hayatına başladıkları anlaşılmıştır. Cafer Höyük kazılarıyla, Eski Malatya ve çevresinde M.Ö.7000’lerden itibaren tarıma başlandığı anlaşılmaktadır. 1976-1986 yılları arası kazıları sürdürülen Pirot-Cafer höyük çalışmaları sonucu dünyanın ilk heykel örneği sayılan, beyaz kireç taşından yapılmış figürler, M.Ö 7000’lere tarihlenmektedir. Kazı sonrası gün ışığına çıkarılan bu eserler halen Malatya müzesinde sergilenmektedir. Tarihi kronolojiyi takip ettiğimizde, yörenin ana seramiği tek renk olup, ateşte az pişirilmiş koyu astarlıdır. Hassuna boyalı seramik örneklerine Arslantepe, Değirmentepe, İsa höyük ve Fırıncı Höyük’te rastlanmaktadır. Arslantepe ve Değirmentepe kazıları, bölgedeki yerleşimin M.Ö 5000-3000 yılları arasında Kalkolitik çağda devam ettiğini göstermektedir.

Değirmentepe ve Arslantepe’de çok sayıda taştan ve pişmiş topraktan yapılmış damga mühürleri ile pişmemiş toprak mühür baskıları bu, yörenin önemli bir ticaret merkezi olduğunu belgelemektedir.

Arslantepe Höyük’te kullanılan mühürler M.Ö3300-3000 yıllarına ait olan saray bütünlüğü içerisindeki, A tapınağı, güneydeki depo odası ve bu depo odalarının karşısındaki arşivde bulunmuştur.

Yaklaşık iki bin adet mühür baskısı arşiv şeklinde ortaya çıkarılmıştır. Yazının ve tabletlerin olmadığı bir dönemde, bu mühürlere rastlanılması Arslantepe’nin konumu itibarı ile önemlidir.

Arslantepe mühür baskıları üzerindeki zengin tasvirler ile Arslantepe’nin ekonomik, sosyal, dini yapısı, bölgenin hayvan çeşitliliği, bitki örtüsü hakkında bilgi edinmemizi sağlamaktadır. Çoğunlukla damga mühür şeklinde olan Arslantepe höyük mühür baskıları kullanım amacı olarak yazının olmadığı dönemlerde bu günkü anlatım dili ile kayıt tutuma, kayıt altına alma ve koruma işlemini gerçekleştirmek için kullanılmıştır. Bu mühür desenleri incelendiğinde işleyen kişilerin alanlarındaki profesyonellikleri, yetenekleri, estetik kurgulama güçleri de anlaşılmaktadır. Mühürlerde kullanılan figürlerin ağırlıklı olarak hayvan soyutlamalarından oluşması beklide yörede bu kadar çoklukta ve çeşitlilikte hayvan türünün oluşmasından kaynaklandığını düşündürmektedir.

Bu dönemde, Anadolu; Kuzey Mezopotamya ve Suriye ile Fırat Nehri yolu üzerinden ticaret yapmıştır. M.Ö 3000 yılında Eski Malatya yöresinde seramik genellikle elle yapılmış, hamuruna ince kum karıştırılmış siyah astarlıdır. Bu seramik örneklerine; Arslantepe, Hasırcı, Fırıncıhöyük, Karahöyük, İsahöyük, Morhamam, Kösehöyük, İmamoğlu, Değirmentepe, Köşgerbaba ve Pirothöyük’te rastlanmıştır. Eski tunç ikinci döneminde, M.Ö2500 yıllarında başlayan seramik örneklerine yörede yer yer rastlanmaktadır.

Eski tunç üçüncü evrelerine ait elle yapılan ve ateşte pişirilen seramikler Malatya bölgesinde çoğunlukla devetüyü renkli olup üzerindeki süsüler geniş bantlar şeklinde desenlerle kaplıdır. Bu örneklere Arslantepe, Değirmentepe ve Pirothöyük’te rastlanmıştır.

M.Ö 3200 yıllarına tarihlenen tapınak, Arslantepe kazılarıyla 1992 yılında gün ışığına çıkarılmıştır. Bölgenin önemli dini ve kültür merkezi konumunda, Mezopotamya kültürü ile çağdaş ve hatta Anadolu’nun ilk tapınak örneklerinden biriolarak tarihe ve arkeolojiye ışık tutmaktadır.


  • Battalgazi Belediyesi Resmi Internet Sitesi
Başkan Kurumsal Battalgazi E-Belediye Güncel Hizmetlerimiz
•  Özgeçmişi •  Birimler •  Battalgazinin Tarihi •  Emlak İşlemleri •  Haberler •  Başvuru Takip
•  Başkanın Mesajları •  İlkelerimiz •  Battalgazide Kültür •  Duyuru ve İlanlar •  Öneri / Şikayet Formu
•  Başkana Mesaj •  Meclis Kararları •  Battalgazide Eğitim •  Foto Galeri •  Bilgi Edinme Formu
•  Başkan Foto Galeri •  Meclis Üyeleri •  Battalgazide Tarım •  Video Galeri
•  Başkanlarımız •  Demografik Yapısı •  Nöbetçi Eczaneler
•  Mali Raporlar •  Tarihi Eserler •  Vefat Edenler
•  Misyonumuz •  Mahallelerimiz Hava Durumu
•  Vizyonumuz •  Fotoğraflarla Battalgazi

İstiklal Mahallesi Şehit Fahri Koçyiğit Sokak No: 29 ( Vilayet Arkası ) 44100 // Battalgazi - MALATYA
0 422 323 63 66 Pbx :24-25-26 0 422 322 00 50